2. Tendencje w konfliktach zbrojnych: jednostronna przemoc wobec ludności cywilnej

W odróżnieniu od przemocy mającej związek z walką, która może masowo krzywdzić ludność cywilną, większość „jednostronnej” przemocy wobec ludności cywilnej ma miejsce w kontekście konfliktów zbrojnych i jest skierowana przeciwko cywilom w sposób bezpośredni i celowy. Mimo że może trudno ustalić intencje kryjące się za przemocą, a czasami trudno odróżnić przemoc jednostronną od masowej, to dane pokazują, że kampanie jednostronnej przemocy znacznie nasiliły się od wczesnych lat 1990-tych. Natomiast liczba konfliktów zbrojnych w tym samym okresie zmalała.

Skala, motywacja oraz typ sprawcy masakr, ataków terrorystycznych i innych aktów jednostronnej przemocy różnią się w konfliktach z 2008 r. w Somalii, Sri Lance, Osetii Południowej (Gruzja) i Kolumbii. Przypadki Somalii i Sri Lanki potwierdzają dominujący model jednostronnej przemocy w konfliktach zbrojnych: stała i niemal systematyczna przemoc wobec ludności cywilnej, która nie przeradza się w masowe okrucieństwa, niemniej dopuszczają się jej wszyscy zbrojni aktorzy, w tym siły rządowe, podmioty niepaństwowe i inni. Nawet jeśli liczba zabitych ofiar nie przekracza kilkuset, jak w konflikcie w Osetii Południowej, połączenie masowych ataków ze strony rządów z incydentami jednostronnej przemocy, zwłaszcza ze strony rebeliantów, może spowodować wysiedlenia ludności cywilnej na nieproporcjonalnie dużą skalę. Kolumbia, z drugiej strony, przejawia oznaki odwrócenia zakorzenionych wzorów jednostronnej przemocy.

Przykłady te pokazują, że masowa przemoc jest bardziej śmiercionośna, kiedy dopuszczają się jej siły rządowe. Jednak liczba ofiar jednostronnej przemocy ze strony państw względnie spadła w obecnej dekadzie, w porównaniu z latami 1990-tymi. Tę tendencję częściowo przeciwważą:

• wzrost polegania w prowadzonych przez państwo kampaniach tłumienia rewolty na sprzymierzonej rządowi milicji – forma „zlecenia na zewnątrz” bezpośredniej przemocy i nadużyć wobec ludności cywilnej;
• wzrastająca rola rebeliantów, którzy powodują cywilne wypadki śmiertelne stosując jednostronną przemoc, w tym ataki terrorystyczne, która jest coraz częściej stosowana jako taktyka w asymetrycznej konfrontacji z państwem;
• fakt, że w szerokim kontekście rozdrobnienia przemocy i zróżnicowania zbrojnych aktorów – szczególnie w słabych i źle funkcjonujących państwach - niektóre z najgorszych gwałtów w stosunku do ludności cywilnej mogą być popełniane przez lokalnych dysponentów władzy, zbrojnych rebeliantów i bandy przestępcze o niejasnych programach politycznych.